اذا اعتذر الجاني محا العذر ذنبه و كل امرء لا يقبل العذر مذنب [ و اين مذهب اصحاب وعيد است كه گفتند : قبول توبه بر خداى واجب است حملا على وجوب قبول العذر ، گوييم : كه تسليم كند كه قبول عذر واجب است ؟ و چه طريق است به وجوب آن ؟ و در عقل و شرع دليل نيست ، و چگونه واجب بود ! و المعاذير اكثرها اكاذيب ، پس مذهب درست آن است كه : خداى تعالى و يكى از ما به قبول توبه و عذر متفضّل است ] ( 1 ) . * ( وَسَيَرَى اللَّه عَمَلَكُمْ وَرَسُولُه ) * ، رؤيت ، به معنى علم است اين جا . خداى تعالى گفت : خداى مىداند عمل شما و پيغمبر ( 2 ) نيز مىداند و مورد اين كلمه ( 3 ) وعيد است . * ( ثُمَّ تُرَدُّونَ ) * ، آنگه شما را با خداى برند ، يعنى با جايى كه حكم جز خداى را نباشد ، خداى كه نهان چنان داند كه آشكارا . آنگه خبر دهد شما را بدانچه كرده باشيد از نيك و بد ، و اين جمله كنايات ( 4 ) است از وعيد . آنگه گفت : آن ( 5 ) جماعت متخلَّفان آمدند ( 6 ) تا سوگند خورند براى شما تا ( 7 ) از سر ايشان بگرديد ( 8 ) و ايشان را ملامت نكنيد و رها كنيد ايشان را از توبيخ و سرزنش ، و اين هم از جملهء معجزات رسول است - عليه السلام - براى آن كه خبر است از غيب و مخبر » بر وفق خبر آمد . آنگه حق تعالى امر كرد رسول را و صحابه را كه : از ايشان بگرديد و اعراض كنيد و رها كنيد ايشان را از ملامت ، اعراض استخفاف و اهانت ، نه اعراض صفح و عفو چنان كه يكى از ما گويد : دعه الى لعنة اللَّه و حرّ سقره . * ( إِنَّهُمْ رِجْسٌ ) * ، كه ايشان پليدند عينا و حكما ، چنان كه در حق مشركان بيان كرديم . * ( وَمَأْواهُمْ جَهَنَّمُ ) * ، و جاى ايشان دوزخ است و بازگشت ايشان با آن جاست جزاء بدانچه كرده باشند و پاداشت بدانچه اندوخته باشند از عمل . و در آيت ، دليل است بر آن كه : حكم منافق ، حكم كافر است و نيز دليل است بر بطلان قول مجبر [ ه ] كه گفتند : جزا بر

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 2 ) . آو ، بم : پيغامبرش . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : كلام . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز مج : كنايت . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : اين . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : خواهند آمد . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها شما . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : بگذرى ، بگذريد . ( 9 ) . آو ، در حاشيه آورده : معجز .